GRBAVICA

dramat, Austria/Bośnia i Hercegowina, 2006, 91 min

reżyseria: Jasmila Zbanic
obsada: Mirjana Karanovic, Luna Mijovic

Esma (Mirjana Karanović), mieszkanka Grbavicy, jednej z dzielnic Sarajewa, samotnie wychowuje dwunastoletnią córkę Sarę (Luna Mijović). Sarajewo nie podniosło się jeszcze z wojennych zniszczeń. Ludzie żyją w biedzie, dlatego Esma cieszy się, kiedy udaje jej się zdobyć pracę kelnerki w nocnym klubie.

Z Sarą, która właśnie wchodzi w trudny wiek dojrzewania, Esma nie rozmawia ani o przeszłości, ani o ojcu dziewczyny, który - według oficjalnej wersji - został zabity podczas wojny. Temat ten powraca jednak nagle, kiedy Sara zaczyna starać się o uzyskanie zniżki na wymarzoną szkolną wycieczkę. Warunkiem zniżki jest dostarczenie papieru z urzędu, który poświadczy, że ojciec dziewczyny zginął jako żołnierz. Esma jednak odmawia wystąpienia o taki dokument i stara się w inny sposób pozyskać pieniądze na wycieczkę córki. Wtedy Sara odkrywa, że jej nazwiska nie ma na liście dzieci, których ojcowie zginęli na wojnie. Postawiona pod ścianą Esma zdradza jej wreszcie trudną prawdę. Ta bolesna spowiedź przed córką jest dla kobiety początkiem godzenia się z losem i szansą na nową, dużo głębszą relację z Sarą.

"Grbavica" to jeden z pierwszych filmów zrealizowanych w wolnej Bośni i Hercegowinie. W zjednoczonej Jugosławii filmy kręciło się w Zagrzebiu i Belgradzie, wobec czego po wojnie w Bośni nie było ani jednej kamery 35 mm. Produkcja filmowa wciąż nastręcza problemy: sprzęt sprowadza się aż ze Słowenii, którą od Bośni dzielą dwie granice. JASMILA ŽBANIĆ, autorka "Grbavicy", podkreśla, że nadzieję dla kina w jej kraju przyniósł Danis Tanović ("Ziemia niczyja", "Piekło" według scenariusza Kieślowskiego i Piesiewicza). "Międzynarodową karierą przypomniał politykom, że kino jest wspaniałym sposobem promowania kraju. To nam pomogło stworzyć fundusz, dzięki któremu na jeden film przypada 150 tysięcy euro. Mało, ale to dobry start" - mówiła Žbanić w jednym z wywiadów. Reżyserka podkreślała również, że swoim filmem chciała zwrócić uwagę na 20 tysięcy bośniackich kobiet zgwałconych przez żołnierzy podczas wojny. Sukces filmu - trzy nagrody na festiwalu w Berlinie, w tym Złoty Niedźwiedź - przyczynił się do powodzenia tego przedsięwzięcia. "Jestem dumna, że ustawa zapewniająca socjalne wsparcie ofiarom gwałtów weszła w życie. Pewnie nic byśmy nie osiągnęły, gdyby nie Złoty Niedźwiedź. Politycy nie stają się wrażliwsi dzięki sztuce. Działa na nich władza, a nagroda daje rozgłos i - co za tym idzie - władzę." - tłumaczyła reżyserka. "Grbavica", choć entuzjastycznie przyjęta na świecie, w Serbii wywołała liczne kontrowersje i w rezultacie nie została wprowadzona do dystrybucji. Oburzenie wywołał też fakt, że rolę Esmy, Bośniaczki, zagrała Serbka, Mirjana Karanović. "Szukałam najlepszych aktorów. Kiedy zobaczyłem Mirjanę Karanović, nie miałam wątpliwości, że jest najlepsza. Tymczasem w serbskiej prasie została nazwana zdrajczynią. Wtedy dopiero wybór obsady nabrał znaczeń." - opowiadała reżyserka.

Oprócz nagród w Berlinie film otrzymał nominację do Europejskiej Nagrody Filmowej i zakwalifikował się do konkursu głównego festiwalu Sundance.